Genel Sağlık-İş 16. Yılda Sesa Dönüştü: Sağlık Çalışanlarının "Düşük Ücret, Yüksek Risk" Gerçeği ve Kamusal Sağlık Politikalara Dönüş Çağrısı
Türkiye’nin sağlık sisteminin belkemiği oluşturan sağlık çalışanları, pandemi sürecinde gösterdikleri kahramanlıkla toplumsal takdir kazanmış olsa da; günlük çalışma koşulları, ekonomik haklar ve güvenlikleri hâlâ ciddi bir kırılma riski taşıyor. Kuruluşunun 16. yılını kutlayan Genel Sağlık-İş Sendikası, Ankara’da yaptığı basın toplantısında yayımladığı deklarasyonla, bu acı gerçeği bir kez daha gündeme getirdi. Sendika; düşük ücretler, personel yetersizliği, insanı bitiren iş yükü ve artan şiddet olayları başlığıyla dört ana sorun alanını işaret ederken, çözümün "kamusal sağlık politikalarına dönüş" ve "özlük haklarının kökten iyileştirilmesi" yolundan geçtiğini vurguladı.
Emeklerin Karşılığı Olmayan Maaşlar: "Asgari Ücretten Biraz Üstü" Tuzağı
Deklarasyonda en çarpıcı bulgulardan biri, yıllara dayanan deneyime ve uzmanlığa sahip sağlık personelinin (hekim, hemşire, teknik personel vb.) net maaşlarının, asgari ücretle olan farkın azalması veya hatta bazı kademelerde eşitlenmesiydir. Bu durum, "performans" ve "mesleki gelişim" kavramlarını soyut birer söylemden öteye taşıyamayan mevcut ücretlendirme sisteminin bir sonucudur.
- Gerçek Kazanç Erozyonu: Enflasyon ve yaşam maliyetinin hızı, maaş artışlarından çok daha yüksektir. Bu da personelin reel gelir kaybı yaşamasını beraberinde getirir.
- Kariyer Cezası: Uzmanlık sınavına girip unvan kazanan, yönetmeliklerdeki katsayılar yeterli güncellenmediği için, yeni başlayan bir meslektaşıyla neredeyse aynı net ücreti almak zorunda kalabilir.
- İkincil Gelir Bağımlılığı: Düşük temel ücret, personeli "ek mesai", "nöbet" ve "özel sektör değiş tokuşu" yapmaya iterken; bu daHasta güvenliğini riske atan yorgunluk ve hata riskini artırır.
Personel Eksikliği ve Ağır İş Yükü: Sistematik Bir Yıkım Döngüsü
Sendika verilerine göre Türkiye’de nüfus başına düşen hekim ve hemşire sayısı, OECD ortalamasının çok altında seyir ederken; mevcut personelin bile önemli bir kısmı idari işlerde, kağıt üzerinde "görev" altında çalışmakta. Bu durum, bedside (yataş başı) bakım veren aktif personel sayısını daha da düşürmektedir.
Yetersiz Kadroların Yarattığı "Vardiya Korkusu"
Bir hemşirenin tek başına 15-20 hastaya bakmak zorunda kaldığı, bir hekimin ise polisikliniklerde dakikada bir hasta görmek zorunda bırakıldığı sistemde; klinik karar alma süresi kısalmakta, anamnez eksik kalmakta ve belgeleme hataları artmaktadır. Bu, tıbbi hata riskini artırmakla kalmaz, personelde "tükenmişlik sendromu"nun (Burnout) kronikleşmesine yol açar. Genel Sağlık-İş, bu döngüyü kırmanın yollarından birinin; atama kotalarının artırılması yerine, mevcut boş kadroların derhal doldurulması ve yeni kadrolerin açılması olduğunu savunuyor.
Sağlıkta Şiddet: Artık "Mesleğin Doğası" Değil, "İhmal Edilen Bir Suç"
Deklarasyonda "Kırmızı Çizgi" olarak tanımlanan şiddet olayları, son yıllarda sadece sıklıkla değil, şiddet derecesiyle de artış gösteriyor. Genel Sağlık-İş, şiddetin sadece fiziksel saldırı olmadığını; şiddet, tehdit, hakaret, taciz ve siber zorbalık boyutlarını da içerdiğini hatırlatıyor.
- Yasal Boşluklar ve Uygulama Zayıflığı: 5237 sayılı TCK Madde 77/1-e ve 657 sayılı Memurin Kanunu Madde 127'ye dayalı cezai yaptırımlar, yargılama süreçlerinin uzaması ve "sağlık personeline karşı işlenen suçlarda ağırlaştırılmış ceza" hükmünün pratikte az yaşanması, cezai Abschreckung (tedip) gücünü zayıflatıyor.
- Fiziksel Altyapı Eksiklikleri: Güvenlik personelinin yetersizliği, panik butonların çalışmaması, bekleme alanlarının tasarım hataları şiddet riskini artırıyor.
- Psikolojik Destek Mekanizması Yokluğu: Şiddete maruz kalan personel için kurumsal, proaktif ve sürekli bir psikolojik destek biriminin (CISD - Kritik Olay Stres Yönetimi) çoğu kurumda hâlâ mevcut değil.
Çözümün Yolu: Kamusal Sağlık Politikaları ve Haklı Özlük Düzenlemesi
Genel Sağlık-İş’in 16. yıl deklarasyonu, sadece bir şikayet listesi değil; sistemik bir çözüm haritası niteliğinde. Sendika, sağlığın bir "mal" değil, "temel insan hakkı" ve "kamu hizmeti" olduğu vurgusu yapıyor. Bu bağlamda öne çıkan talep maddeleri şunlardır:
- Sağlık Harcamalarının GSYH'ye Oranı Artırılmalı: WHO standartlarına uygun olarak kamu sağlık harcamalarının GSYH'nın en az %10-12 seviyesine çıkarıldığı, kaynakların özel sektöre transfer yerine kamu kurumlarına (Devlet Hastaneleri, Aile Sağlık Merkezleri, 112) yönlendirildiği bir politika izlenmeli.
- Özlük Haklarında "Adil ve Şeffaf" Yapı: Mesai, nöbet, yardsıra, risk, görev ve makam tazminatlarının; enflasyona endeksli, kademe ve unvana saygılı, eşitsizliği giderici bir yapıya kavuşturulması.
- Kadro ve İstihdam Güvencesi: Süreli işçi, sözleşmeli personel gibi öncül uygulamaların yerini, kadrolu ve güvence altındaki istihdam almalı. "Personel eksikliği" ifadesi, "kadro açılmaması" gerçeğiyle değiştirilmeli.
- Şiddetle Mücadelede "Sıfır Tolerans" Politikasının İcrası: Hukuki süreçlerin hızlandırılması, güvenlik personeli standartlarının belirlenmesi ve personelin yasal korumasının (avukat atama, iddianame takibi vb.) kurum tarafından üstlenilmesi.
Sonuç olarak; Genel Sağlık-İş’in 16 yıllık mücadelesinin özeti, sağlık sisteminin kalbinin (personelin) hâlâ yaralı olduğu gerçeğidir. Sağlık çalışanlarına "kahraman" demek yetmez; onlara kazandırdıkları hakları, güvenli çalışma ortamlarını ve insanlık şartlarında bir yaşam standardını sağlamak, sürdürülebilir bir sağlık sisteminin tek garantisidir. Bu deklarasyon, karar vericiler için bir "son uyarı" niteliğinde; toplum içinse sağlık hizmetinin kalitesinin, personelin refahıyla doğrudan doğruya ilişkilendirildiği bir hatırlatmadır.