Bolu Beypiliç Tesisinde Karbon Monoksit Zehirlenmesi: 34 İşçinin Sağlık Durumu ve Mesleki Güvenlik Sorunları

Bolu'nun Gerede ilçesinde faaliyet gösteren Beypiliç entegre piliç tesisinde meydana gelen zehirlenme olayı, mesleki güvenlik ve endüstriyel hijyen standartları üzerine ciddi sorgulamalar başlattı. Kesimhane bölümünde gerçekleştirilen ilaçlama/süsterilizasyon çalışmaları sonucu ortaya çıkan karbon monoksit (CO) zehirlenmesi, 34 işçinin acil servislerde tedavi görmesine neden oldu. Bu olay, gıda endüstrisinde kullanilen kimyasal maddelerin yanlış uygulamasının veya ventilasyon eksikliğinin ne kadar tehlikeli sonuçlar doğurabileceğinin acı bir hatırlatması niteliğindedir.

Olayın Kronolojisi ve Acil Müdahale Süreci

Olay, sabah vardiyası çalışmaları sırasında kesimhane hacimli alanda yapılmış olan bir dezenfeksiyon/ilaclama prosedüründen sonra baş gösterdi. İhbarın alınması üzerine 112 Acil Servis ekipleri, AFAD timleri ve İtfaiye ekipleri bölgeye sevk edildi. Sahada yapılan ilk değerlendirmelerde işçilerde baş ağrısı, bulantı, kusma, baş dönmesi ve bilinci kapalı kalma gibi klasik karbon monoksit zehirlenmesi semptomları gözlemlendi.

Sağlık ekipleri, olgu sayısının yoğunluğuna göre "Kırmızı Alan" protokolünü devreye sokarak triyaj yaptı. Zehirlenme şiddetine göre işçiler; Bolu İzzet Baysal Devlet Hastanesi, Gerede Devlet Hastanesi ve çevre ilçelerdeki özel hastanelere yönlendirildi. Ağır tabloyu izleyen birkaç işçinin hiperbarik oksijen tedavisi için Ankara ve İstanbul'daki merkeze transferi gündeme geldi. Valilikten yapılan açıklamada, olayla ilgili adli ve idari incelemelerin başlatıldığı, üretimin geçici olarak durdurulduğu bildirildi.

Karbon Monoksit Zehirlenmesi: Neden "Sessiz Katil"dir?

Pattofizyoloji ve Risk Faktörleri

Karbon monoksit; renksiz, kokusuz, tadssız veğaz bir madde olmasından dolayı insan duyuları tarafından algılanamaz. Endüstriyel alanlarda yanma motorlu cihazlar (vinç, jeneratör, süpürge), ısıtma sistemleri veya bu vakada olduğu gibi belirli kimyasal süreçlerde (örneğin formol bazlı dezenfektanların yanma/ayrışma ürünleri veya yanmaz gazlı alanlarda yanma eksikliği) serbest kalabilir.

Mekanizma: CO, hemoglobin ile bağlanma eğilimi oksijenden (O2) yaklaşık 200-250 kat fazladır. Bu bağlanma sonucu karboksiemoglobin (COHb) oluşur ve eritrositler vücuda O2 taşıyamaz. Bu durum hipoksemi (kan oksijensizliği) ve hücresel solunumun engellenmesine (sitokrom oksidaz inhibisyonu) yol açar. Beyin ve kalp en hassas organlardır.

Klinik Tablo ve Sınıflandırma

Bu olayda işçilerin bir kısmının bilinci kapalı bulunduğu bildirildiği için, bu vakaların en azından "orta şiddetli" veya "ağır" kategoride yer aldığı düşünülmektedir.

Tedavi Protokolü: Hiperbarik Oksijen (HBO) Rolü

Acil servislerdeki ilk müdahale %100 normobarik oksijen maske ile yapılır. Bu yöntemle COHb yarı ömrü 300 dakikadan 90 dakikaya düşer. Ancak Hiperbarik Oksijen Tedavisi (HBOT), 2.5-3 ATA basınçta uygulandığında bu süreyi 20-30 dakikaya indirir. Daha da önemlisi, HBOT; nöropsikiyatrik sekellerin (geç 발병li nöropsikiyatri sendromu - DNS) önlenmesinde normobarik oksijene üstündür.

Tedavi kriterleri genellikle şunları içerir: COHb %25 üzeri, bilinci kapalı kalma anamnezi, nörolojik bulgular, göğüs ağrısı/EKG değişiklikleri, hamilelik (fetus COHb maternelden daha yavaş gider). Bu olaydaki hastaların takibi ve HBO ihtiyacının değerlendirilmesi hayati önem taşımaktadır.

Mesleki Güvenlik Açısından Çıkarılacak Dersler ve Önlemler

Bu trafik kazası niteliğinde olmayan, tamamen önlenebilir bir mesleki hastalık/vaka örneğidir. İş Güvenliği Uzmanları ve İş Hekimleri tarafından derhal şu maddelerin incelenmesi gerekir:

Yasal Süreç ve İşçilerin Hakları

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işveren, iş yerindeki riskleri belirlemek, önlemek ve işçileri eğitmekle yükümlüdür. Bu olay sonucunda; İş Güvenliği Uzmanı, İş Hekimi ve İşveren sorumluluk süreci içine girecektir. İşçilerin; İş Kazası ve Mesleki Hastalıklar Sigortası kapsamından geçici/kalıcı iş göremezlik tazminatları, tedavi masrafları ve müşteri tazminat hakları doğacaktır. Ayrıca 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca işverenin kusuru ispatlanırsa SGK'nin işverene regresó (geri başvuru) hakkı da oluşur.

Sağlık bakımından; hastaların taburculuktan sonra nöropsikiyatrik takip (bellek bozuklukları, persoonelite değişiklikleri, Parkinsonizm bulguları) en az 6-12 ay boyunca düzenli aralıklarla yapılması standart protokoldür. Bu facia, gıda güvenliği denetimlerinin yanı sıra, üretim arka planındaki "insan güvenliği"ni de aynı katsayı ile ölçmemizin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır.